Η Αναβρυτή είναι ορεινός οικισμός στην επαρχία Λακεδαίμονας του νομού Λακωνίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 800 μέτρων, στις ανατολικές πλαγιές του Ταϋγέτου, νοτιοδυτικά της Σπάρτης.

Ήταν στο παρελθόν έδρα της ομώνυμης κοινότητας που κάλυπτε επιφάνεια 22 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στην οποία υπαγόταν και η Μονή Φανερωμένης, η οποία παλαιότερα είχε 18 μοναχούς, ωστόσο τώρα μόλις με έναν. Η Μονή Φανερωμένης βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τον οικισμό, όπως και ο οικισμός Πεγανταίικα.

Η ιστορία της Αναβρυτής χάνεται στους αιώνες.

Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Ραψωδία Β, στιχ. 583) αναφέρει ότι έδωσαν άντρες στην εκστρατεία της Τροίας, και οι Βρυσεές. (Η Αναβρυτή είχε κατά καιρούς δύο ονόματα: Βρυσεές και Αναβρυτή)

Ο Παυσανίας ο Περιηγητής στα Λακωνικά του (ΙΙΙ, 20,3) περιγράφει: «Βαδίζοντας από τη Σπάρτη προς το Έλος και το Γύθειον, και όχι πολύ μακράν από τους πρόποδας του Ταϋγέτου, έφτασα στη θέση Βρυσέαι, που ήταν άλλοτε πόλη. Εκεί σώζεται ναός του Διονύσου και πάνω από τις Βρυσέες υψώνεται η κορυφή του Ταϋγέτου Ταλετόν…» (160 μ.Χ.)

Περί το 950 μ.Χ. όταν η Σπάρτη είχε προσβληθεί από λοιμό, οι προεστοί της ζήτησαν την επέμβασιν του Νίκωνος του «Μετανοείτε» (πολιούχου της πόλης) ο οποίος σύστησε την αποπομπή των ευάριθμων Εβραίων από τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες τους έδιωξαν ως ανεπιθύμητους και αυτοί έφυγαν προς την Τρύπη και την Αναβρυτή.

Στο πρωτόκολλο αλληλογραφίας του βυζαντινού ναού του Αγίου Νικολάου (χτισμένος και αγιογραφημένος το 1625 μ.Χ.) αναγράφεται ότι ο παρακείμενος ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, ήταν αρχαιότερος, αγιογραφημένος και ήταν η Μητρόπολη του Δήμου Βρυσεών. Ο ναός αυτός καταστράφηκε από σεισμό το 1882.

Στην ομιλούμενη γλώσσα των κατοίκων της Αναβρυτής τους περασμένους καιρούς, βρίσκουμε αρκετά στοιχεία ομηρικής και δωρικής διαλέκτου.
Στην αρχαία Σπάρτη είχαν μεγάλη παραγωγή δερμάτων για το στρατό τους (σανδάλια, θώρακες, περικνημίδες, περικεφαλαίες, ασπίδες, ιμάντες κ.α.). Αυτά τα επεξεργάζονταν οι περίοικοι (Παυσανίας πόλη Βρυσέαι). Τους τελευταίους αιώνες, μόνον οι κάτοικοι της Αναβρυτής επιδίδονταν συστηματικά στη βυρσοδεψία και την υποδηματοποιία.

Αναβρυτή το 1821

Επειδή η Αναβρυτή ήταν πολύ ορεινή και δύσβατη, και για το λόγο αυτό δυσπρόσιτη στους Οθωμανούς – προτιμούσαν τους κάμπους και τα εύφορα μέρη – δε γνώρισε την άγρια μεταχείριση του κατακτητή. Όμως, μόλις ήχησε το σάλπισμα της ελευθερίας, πολλά παλληκάρια «δράξαντες τα όπλα» πολέμησαν με γενναιότητα σε πολλές μάχες στην Πελοπόννησο υπό τις προσταγές του Κολοκοτρώνη και Μακρυγιάννη.

Αναβρυτή το 1940

Οι Γερμανοί και οι Ιταλοί επισκέφθηκαν την Αναβρυτή το Φεβρουάριο του 1943. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους επανήλθαν και επιτέθηκαν εναντίον δύο διμοιριών ανταρτών του Ε.Λ.Α.Σ. του συγκροτήματος Ταϋγέτου που στρατοπέδευσαν στην Αναβρυτή και στο Μοναστήρι της Φανερωμένης. Οι Γερμανοί έκαψαν τα σπίτια τεσσάρων μελών της μαχητικής ομάδας ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, το σχολείο και το Μοναστήρι (επειδή εκεί στρατωνίζονταν οι αντάρτες).
Στα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα, ο οικισμός είχε γνωρίσει ιδιαίτερη ανάπτυξη, λόγω της βυρσοδεψίας, οπότε και ήταν έδρα του Δήμου Βρυσεών, ενώ σήμερα ο οικισμός αποτελεί το ομώνυμο Δ.Δ. του Δήμου Μυστρά.

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΒΡΥΤΗΣ (1700 – 2006)

Τα πρώτα απογραφικά στοιχεία που έχουμε για την Αναβρυτή είναι της απογραφής Grimani (1700 – περίοδος Ενετοκρατίας). Σύμφωνα με αυτή, η Αναβρυτή ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος σε πληθυσμό οικισμός της Λακεδαίμονας με 708 κατοίκους.
Από το 1700 μέχρι την Επανάσταση του 1821 δεν συναντάμε άλλη απογραφική προσπάθεια.
1872: ο Αθανάσιος Γεωργόπουλος σε αίτησή του προς «την επί του ιερού αγώνος της Ελλάδος Σεβαστήν Επιτροπήν» αναφέρει ότι ο Δήμος Βρυσεών αποτελέιται από 300 περίπου οικογένειες (1500 άτομα περίπου).
Έκτοτε, ο πληθυσμός της Αναβρυτής αυξάνεται σταθερά και έτσι το 1912-13 (οπότε καταργήθηκε ο Δήμος Βρυσεών) έχει 3500 κατοίκους.
Από το 1913 και μέχρι το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο ο πληθυσμός της Αναβρυτής παραμένει σταθερός.
Ο εμφύλιος του 1944-1950 που ακολούθησε, η «γενοκτονία» της μετανάστευσης κυρίως προς Η.Π.Α. (1950-1970) και η εκμηδένιση της τοπικής βιοτεχνικής παραγωγής, ρήμαξαν την Αναβρυτή. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Σύλλογος Βρυσεών Αναβρυτής Νέας Υόρκης, ο οποίος υφίσταται μέχρι σήμερα, ιδρύθηκε το 1901 και αποτέλεσε τον πρώτο ελληνικό σύλλογο στην αμερικανική ήπειρο. Σήμερα έχουν απομείνει 50 περίπου μόνιμοι κάτοικοι.
Πηγή: Αναβρυτή Ταϋγέτου, Νικόλαος Αθαν. Μπαγιώκος

Σήμερα η Αναβρυτή αποτελεί έναν ιδανικό προορισμό για ηρεμία και χαλάρωση, που ο επισκέπτη εκτός από το φυσικό περιβάλλον, μπορεί να θαυμάσει το πλήθος των βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων εκκλησιών και το μοναδικό σχολείο του χωριού που πλέον στεγάζει το Βοτανολογικό και Γεωλογικό Μουσείο, με πλήθος φυτών και πετρωμάτων του Ταϋγέτου.

Η Αναβρυτή είναι το κέντρο όπου ξεκινούν μονοπάτια προς όλο τον Ταΰγετο. Μεγάλος αριθμός ορειβατών περνούν κάθε χρόνο κυρίως από το γνωστό μονοπάτι e4.Ακριβώς γι αυτό τον λόγο η Αναβρυτή έχει γίνει η βάση για οποιαδήποτε απόδραση στον Tαΰγετο. Από το 2007 η KanelTrekking που δραστηριοποιείται στον "Ταΰγετο" προσφέρει trekking στα μονοπάτια του, canyoning σε παρθένα φαράγγια που ασφαλίστηκαν σε συνεργασία με τον σύλλογο ΠΟΑ το 2009, απόδραση σε μοναδικές διαδρομές με 4x4 και ορειβατικό ποδήλατο.